Boschwitz, Ulrich Alexander – De reiziger
Ulrich Boschwitz schrijft deze roman in 1938 over het ‘gewone’ dagelijkse leven in de aanloop naar de Kristallnacht. Vol ongeloof wachten de joden af: het kan gewoon niet waar zijn wat er lijkt te gaan gebeuren.
Otto Silbermann, de hoofdpersoon, is niet meer veilig. Scheldpartijen en intimidaties maakt hij dagelijks mee. De meest gruwelijke verhalen worden onderling verteld. Er wordt gesproken over concentratiekampen. (De kampen zijn dus al in 1938[!] bekend) Silberman besluit te vluchten, hij weet zijn huis – weliswaar voor een fractie van de waarde – te verkopen. Ternauwernood kan hij de pogroms ontlopen en vertrekt met een tas vol geld in de overtuiging dat hij wel weg kan komen. Zijn niet-Joodse vrouw vindt onderdak bij haar broer, een nazi-sympathisant. Zoon Eduard verblijft in Parijs.
Om te voorkomen dat hij opgepakt wordt of erger, probeert hij onzichtbaar te blijven. Hij is constant onderweg, leeft op perrons en in treinen. Zijn leven staat constant onder hoogspanning. Om zichzelf te redden, ontwijkt hij lotgenoten; brengt de Hitlergroet en babbelt hij met nazi’s. Joden vervloekt hij, zij brachten hem in deze situatie. Juist dit soort onbegrijpelijk gedrag maakt hem geloofwaardig. Hij heeft gesprekken met medereizigers die de werkelijkheid van vlak voor de oorlog zichtbaar maken. Twijfels, paniek en wurgende angsten vullen zijn dagen. Aan de grens wordt hij tegengehouden, de douaniers zijn niet om te kopen. Hij kan geen kant op. Alles wordt hem ontnomen. Op een gegeven moment wordt zijn geld gestolen. Murw geslagen doet hij aangifte bij de politie. Daar komt hij onbedoeld uit de kast als Jood. Silbermann stort compleet in, gelooft niet eens meer dat hij bestaat, twijfelt of hij leeft. Hij wordt opgesloten in een inrichting.
Vluchten voor de waanzin in de samenleving; om gek van te worden. Een uiterst actueel boek.
