Categorie archief: SF & Fantasy

Vance, Jack – Wyst: Alastor 1716

Wyst, de planeet waar het verhaal zich afspeelt, is een wereld vol tegenstellingen. Er wonen twee miljard mensen, waarvan de meerderheid hutje bij mutje op elkaar woont in de Arrabus, een soort superstad. Ten noorden en ten zuiden van de Arrabus liggen zeer dunbevolkte gebieden. Daar wonen zigeuners, ‘heksen’ en er zijn verder een paar kleine geïsoleerde dorpen en stadjes. De Arrabus wordt geregeerd volgens de ideologie van het egalisme: iedereen is gelijk. Men leeft in enorme woonflats en iedereen eet hetzelfde synthetische voedsel. Daarvoor hoef je dan maar twee uur per week te werken, maar het leven is monotoon. Een commissie van vier, de Fluisteringen, regeert de Arrabus en daarmee de hele planeet.

Jantiff Ravensroke is een jonge kunstenaar die een prijs in een kunstwedstrijd wint: Jantiff kiest voor Wyst, omdat het licht er zo prachtig is. Hij neemt zijn intrek bij Esteban en zijn geliefde Skorlet. Al vrij snel worden zijn camera en andere spullen gestolen, logisch want iedereen ‘mag’ evenveel bezit hebben. Hij leert de bevallige Kedidah kennen, die een woning moet delen met de oude Sarp. Kedidah wordt Jantiff’s vriendin, maar zij gebruikt een zelfmoordmachine wanneer ze als mascotte van een ‘hussade-team’ onteerd wordt omdat het team verliest.

Ongewild is Jantiff getuige van een merkwaardig gesprek tussen Skorlet, Sarp, Esteban en een onbekende vierde, over een vreemd plan én Jantiff’s foto’s. Bij een bonterfeest – een bijzonder en kostbaar feest waar echt voedsel wordt gegeten – wordt het dochtertje van Esteban en Scorlet ontvoert.  Echter niet Tanzel, maar Jantiff had het slachtoffer moeten zijn…

“Wyst: Alastor 1716″ is een van de beste novellen van Jack Vance. Vance staat bekend om zijn minutieuze creatie van buitenaardse samenlevingen en de dystopische wereld van Wyst is daar een van zijn meest geslaagde van. Wat lijkt op een samenleving gebaseerd op het najagen van gemak en genot wordt onverbiddelijk een gruwelijke wereld van oneindige uitbuiting en wreedheid. “Wyst” is niet losjes gebaseerd op “1984” of “Het soma-paradijs” (Brave New World, Aldous Huxley), het is een nieuw en origineel concept. Enkele van de meest memorabele karakters van Vance vinden we dan ook in deze novelle. De beschrijving van Skorlet tijdens de climax van het bonterfeest is tegelijk beangstigend, hilarisch en hartverscheurend schrijnend. Een meesterwerk van zwarte humor, vrij ongebruikelijk in SF.

“Wyst” is de moeite waard om er de drie, vier uur die het lezen vraagt, voor uit te trekken…

Wyndham, John – De Triffids

Bill Masen ontwaakt na een oogoperatie in een chaos. In het ziekenhuis is geen personeel en iedereen die lopen kan, is blind. Tijdens het kijken naar een meteorietenregen in de avond is 99% van de bevolking blind geworden. Een maatschappelijke breakdown is onvermijdelijk. Daarbij komt een ander probleem: de Triffids, een bewust gekweekte agressieve plantachtige,  breekt in de chaos los uit de beveiligde plantages. Hoewel niet echt soepel is de plant zeer goed in staat zich voort te bewegen. De blinde mensheid is dan ook geen partij en lijkt een vreselijk lot te wachten. Het is aan Bill om de Triffids én een aantal nog georganiseerde gangs te ontwijken en de samenleving te redden. 

John Wyndham schreef het boek al in 1951 net na de tweede wereldoorlog, toen SF nog in ontwikkeling was. Dat het nog steeds zo ongelofelijk actueel is, komt doordat hij indertijd al schreef over het muteren van planten en de hoofpersonen zo heel eigentijds neerzet. Een-op-een herkenbaar voor ons nu 60 jaar later, bekend met deze nu echt bestaande technieken en de soms agressieve reacties van angstige volksmassa’s. De Triffids, lees het boek liever niet als u graag naar de sterren kijkt.

Asimov, Isaac – De “Foundation-trilogie”

Er is denk ik geen sciencefiction-werk belangrijker, beroemder, historischer of wat voor term u er ook aan wilt geven, dan de oorspronkelijke drie delen van de Foundation-trilogie (het werden uiteindelijk zeven delen). Bovendien zijn er maar heel weinig SF-schrijvers die niet op de een of andere manier beïnvloed zijn door deze verhalen.

De Foundation-trilogie is een van die boeken die is uitgegroeid tot een zodanige historische pijler van het genre dat mensen het boek gemakkelijk overslaan en voor lief nemen. Je kunt het vergelijken met  jonge bioscoopbezoekers, die het vandaag de dag moeilijk vinden om erachter te komen waarom er zoveel ophef is over Citizen Kane. De Foundation is echter niet een boek dat goed is omdat critici dat zeggen. Het is echt een goed geschreven en onderhoudend sociaal-politieke SF, gecombineerd met goede oude “Space Opera”. Daarnaast is het niet alleen spannend maar ook prachtig uitgevoerd qua verhaallijn. Asimov schreef duidelijk, maar niet laconiek. Ik vond het meest indrukwekkend dat Asimov’s plots  net zo doordacht en ingewikkeld waren als die van de beste hedendaagse thriller-schrijvers. Toch is hij er steeds in geslaagd om bij zijn lezers de hoofden vrij te houden van verwarring en frustratie…

Het verhaal start minimaal 13.000 jaar in de toekomst. Op dat moment heeft de mensheid de ruimte zo grondig gekoloniseerd dat de meeste mensen de Aarde zelf allang zijn vergeten. De Foundation begint in de laatste jaren van het Galactisch Keizerrijk dat over het sterrenstelsel meer dan 10 millennia regeerde, op de regeringsplaneet Trantor. Deze planeet is overigens een wereld die door George Lucas ongegeneerd werd gepikt en omgedoopt tot “Coruscant” voor gebruik in Star Wars. Een man genaamd Hari Seldon durft op te staan ​​en vertelt het zieltogende rijk dat neergang en val onvermijdelijk zijn. Hari Seldon is lector aan de wetenschapsfaculteit van de psychohistory. De faculteit doet onderzoek naar hoe het gedrag van grote populaties te voorspellen zijn over lange periodes. Seldon voorspelt niet alleen de val van het keizerrijk, maar ook het feit dat maar liefst 30.000 jaar van barbarij zullen volgen, tenzij zijn organisatie “de Stichting Encyclopedie” in staat is tot het catalogiseren en behouden van duizenden jaren van geaccumuleerde menselijke kennis. Dan misschien kan de 30.000 jaar worden teruggebracht tot een enkel millennium.

Verbannen door het Rijk naar een afgelegen wereld aan de rand van de Melkweg (een verhuizing voorzien door psychohistoricus Seldon), begint de Stichting haar werk… maar niet alleen door het schrijven van de Encyclopedie zoals aangekondigd. De eerlijke bedoeling van Seldon is om de wielen in beweging te zetten naar een geheel nieuw en meer welwillend Tweede Keizerrijk. Als zijn voorspellingen over toekomstige ontwikkelingen inderdaad juist blijken, wil hij de kleine wereld aan de rand van de Melkweg en een wereld aan de overkant die hij heeft opgezet, het fundament voor dit keizerrijk maken.

De roman beslaat zo’n 200 jaar, waarin psychohistorische voorspellingen van Seldon bewijzen nauwkeurig te zijn en de buitenste randen van de Melkweg zich beginnen los te maken van het Rijk. De vakkundige details van  Asimov over de wijze waarop de Foundation geregeerd wordt en onafhankelijk blijft in de tumultueuze omgeving, zijn indrukwekkend. Later, als de Stichting als enige nog de geheimen van kernenergie heeft en een herkenbare koopman-economie ontwikkelt, wordt het een economische machtsfactor waartegen niemand zich kan verdedigen…

Maar bij de Foundation zijn roem en invloed niet alleen geworteld in de plot. De roman is in wezen het eerste verhaal dat een ontwikkeling op gang brengt: de rijping van de SF. Geen malle groene, slijmerige monsters meer of gekke “Flash Gordon”-dingen, maar Cambell’s ideaal van een literatuur van ideeën en de rede. Geen series van ontploffende ruimteschepen (vooruit, een paar dan) in dit boek, in de Foundation begint Asimov echt iets nieuws: het idee dat goede SF de hele geest activeert…

Nobel