Littell, Jonathan – De Welwillenden
Maximilien Aue kijkt terug op zijn leven en specifiek op zijn rol als SS’er in de tweede wereldoorlog. Hij vertelt zijn persoonlijk verhaal, nauwgezet, eerlijk en zichzelf niet sparend.
Als SS’er doet hij in Oost-Europa verslag van de organisatie van de liquidaties op Joden, partizanen, zigeuners, dissidenten en revolutionairen. Omdat het niet mogelijk is om de vijand precies aan te wijzen, wordt er preventief geruimd. Hele dorpen worden uitgemoord: mannen, vrouwen en kinderen. Aue staat er met zijn neus bovenop, koud noteert hij in hoeverre er gründlich gewerkt wordt. Niet iedereen kan zijn werk waarderen, hij wordt overgeplaatst.
Als kind heeft Aue trauma’s opgelopen. Hij haat zijn moeder die zijn tweelingzus van hem scheidde en die de kinderen ver uit elkaar op kostscholen plaatste. Aue ontspoort regelmatig, zeker nadat hij in Stalingrad zwaargewond is geraakt. (Prachtig hoe Littell de bijna-doodervaring beschrijft.) Na een periode van herstel waarin hij zijn moeder bezoekt, wordt hij naar de vernietigingskampen gestuurd om gevangenen die nog kunnen werken te behouden voor de oorlogsindustrie. Aue ziet hoe machtsmisbruik en eigenbelang corrumpeert. Iedereen probeert te overleven dan wel een graantje mee te pikken ten koste van de weerloze gevangenen. Niemand neemt verantwoordelijkheid. Niemand grijpt in. Het is één groot wespennest. Dat hij uiteindelijk kan ontkomen en een nieuw bestaan kan opbouwen na de oorlog, is te danken aan zijn vriend wiens jasje hij leent.
Littell beschrijft de oorlog door de ogen van de SS’er Aue, zo leer je Aue kennen. Een gestoorde en gewelddadige man in een nog gestoorder en gewelddadiger context. Het is niet voor te stellen, wetend dat de werkelijkheid veel erger is dan wat Littell kan beschrijven.
